Nghiên cứu khoa học là môi trường để sinh viên rèn luyện tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và tạo ra những giá trị mới từ tri thức. Không chỉ dừng lại ở những ý tưởng trên giảng đường, nhiều công trình nghiên cứu của sinh viên đã hướng đến giải quyết các bài toán thực tiễn, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong giáo dục. 

Với khát vọng tạo ra những giá trị có ý nghĩa cho hoạt động nghiên cứu tại Đại học Kinh tế Quốc dân, nhóm sinh viên Nguyễn Thị Ngọc Linh, Hoàng Anh Tuấn, Đoàn Xuân Duy Bảo, Phạm Tuấn Anh và Trần Ngọc Nhân đã xuất sắc giành Giải Nhất NCKH SV NEU năm 2026 với tên đề tài “Xây dựng mô hình Data Lake cho hệ thống RAG với cơ chế phát hiện lỗ hổng tri thức trong tìm kiếm và phân tích bài báo học thuật tại Đại học Kinh tế Quốc dân” dưới sự hướng dẫn chính của TS. Phạm Xuân Lâm và sự hỗ trợ về mặt kiến thức chuyên môn AI của ThS. Nguyễn Hùng Việt.

Xuất phát từ thực tiễn khi số lượng bài báo khoa học và tài liệu học thuật ngày càng gia tăng, nhóm nhận thấy việc xây dựng một hạ tầng dữ liệu có khả năng lưu trữ, quản trị và khai thác bài báo học thuật một cách thông minh tại Đại học Kinh tế Quốc dân trở nên cần thiết, với mục tiêu hỗ trợ hiệu quả hơn cho hoạt động nghiên cứu khoa học tại Đại học Kinh tế Quốc dân.

Đề tài xây dựng mô hình Data Lake tích hợp hệ thống RAG và thiết kế 2 cơ chế bao gồm cơ chế nhận thức có bằng chứng và cơ chế phát hiện lỗ hổng tri thức nhằm hỗ trợ tìm kiếm, khai thác và phân tích bài báo học thuật tại Đại học Kinh tế Quốc dân. Hệ thống hướng tới truy vấn ngữ nghĩa dựa trên bằng chứng, phát hiện khoảng trống tri thức và nâng cao hiệu quả quản trị tri thức học thuật trong nhà trường.

Trong quá trình triển khai, hệ thống thu thập gần 3000 bài báo và kỷ yếu hội thảo PDF từ thư viện NEU và lưu trữ trên NAS nội bộ, đồng thời xử lý dữ liệu bằng cách áp dụng kiến trúc Data Lake phân vùng, lưu trữ dữ liệu thô và dữ liệu đã xử lý; thực hiện chunking và embedding để phục vụ truy xuất ngữ nghĩa trong RAG. Trong kiến trúc Data Lake đề xuất, metadata được thiết kế như một lớp hạ tầng cốt lõi; cụ thể, nghiên cứu xây dựng ba nhóm metadata schema chính, tương ứng với ba tầng quản trị khác nhau.

Để đánh giá hiệu quả của hệ thống, nhóm đã tiến hành thực nghiệm trên bộ truy vấn kiểm thử với bộ tiêu chí đánh giá gồm bốn nhóm chính:

• Chất lượng xử lý dữ liệu;

• Hiệu quả truy xuất tri thức;

• Chất lượng tạo sinh và độ tin cậy;

• Khả năng phát hiện, quản trị khoảng trống tri thức.

Kết quả nghiên cứu cho thấy đề tài đã xây dựng thành công mô hình Data Lake kết hợp RAG cho dữ liệu bài báo học thuật tại NEU, tích hợp cơ chế nhận thức dựa trên bằng chứng và phát hiện, quản trị lỗ hổng tri thức. Kết quả thực nghiệm cho thấy hệ thống đạt độ chính xác truy xuất cao, đồng thời duy trì mức độ bao phủ và độ tin cậy của bằng chứng ở mức tốt, qua đó khẳng định tính hiệu quả và khả năng ứng dụng thực tiễn của mô hình.

Đề tài mang lại nhiều giá trị thiết thực đối với hoạt động nghiên cứu và quản trị tri thức học thuật:

• Đề tài góp phần nâng cao hiệu quả quản trị và khai thác tri thức học thuật, giúp giảm chi phí tìm kiếm, tăng năng suất nghiên cứu và hỗ trợ chuyển đổi số trong giáo dục đại học.

• Mô hình có khả năng áp dụng thực tiễn cao nhờ triển khai trên hạ tầng nội bộ, bảo đảm kiểm soát và bảo mật dữ liệu, đồng thời có thể nhân rộng cho nhiều trường đại học và tổ chức nghiên cứu khác.

Trong thời gian tới, nhóm tiếp tục định hướng phát triển đề tài theo các hướng:

• Mở rộng và nâng cao độ bao phủ dữ liệu trong Data Lake;

• Cần tiếp tục tối ưu cơ chế truy xuất nhằm nâng cao khả năng bao phủ tri thức;

• Cần được đánh giá và cải tiến liên tục thông qua phản hồi người dùng và dữ liệu truy vấn thực tế.

Giải Nhất Nghiên cứu Khoa học Sinh viên không chỉ là sự ghi nhận cho những nỗ lực của nhóm nghiên cứu mà còn khẳng định tinh thần đổi mới, sáng tạo và khả năng ứng dụng các công nghệ hiện đại vào giải quyết những bài toán thực tiễn của sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân.

Hy vọng rằng câu chuyện của nhóm sẽ trở thành nguồn cảm hứng để nhiều sinh viên mạnh dạn bước vào con đường nghiên cứu khoa học, đặc biệt là những sinh viên của Trường Công Nghệ nói riêng và sinh viên NEU nói chung, biến những ý tưởng mới thành các sản phẩm có giá trị học thuật và thực tiễn, góp phần lan tỏa văn hóa nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong nhà trường.